Bazylika Wniebowzięcia NMP w Gdańsku

Bazylika Wniebowzięcia NMP w Gdańsku jest największą  świątynią na całym świecie, która została wykonana z cegieł. Jest to jeden z najpopularniejszych i najważniejszych zabytków Gdańska. Budowa Kościoła rozpoczęła  23 marca 1342 roku na mocy przywileju nadanego przez wielkiego mistrza krzyżaków Ludolfa Kóniga. Budowanie rozpoczęto z dwóch miejsc jednocześnie – od wschodu i zachodu. Po stronie zachodniej wzniesiona została niewysoka dzwonnica, która oparta była masywnymi przyporami.  Przy  przedłużeniu naw bocznych znajdowały się niewielkie kaplice. Pierwotnie wieża kościoła była niewielka ze względu na warunki, dyktowane przez zakon krzyżacki – nie mogła ona przewyższać wysokością wierzy dawnego zamku krzyżackiego. 

Stary kościół Najświętszej Maryi Panny zazwyczaj przybierał formę trójnawowej bazyliki, której nawa główna sięgała 27 metrów. Pieczę nad budową od samego początku mieli gdańscy mieszczanie, jednak wszystko działo się pod czujnym okiem krzyżaków. Gdańszczanie chcieli wybudować świątynię wysoką, dużą i strojną na co nie pozwalał im zakon. Budowę zakończono w roku 1361. Przez kolejne 200 lat budowa świątynia była dodatkowo rozbudowywana i wzbogacana. Po wyjściu Gdańska spod panowania krzyżackiego w końcu udało się wybudować nową, odpowiednio wysoką wieżę Kościoła, która do dnia dzisiejszego góruje nad Gdańskiem i jest dominantą w jego krajobrazie – mierzy ona 78 m wysokości. W 1529 roku do Gdańska dotarła reformacja i w tym samym roku w kościele tym odbyło się pierwsze w Polsce nabożeństwo protestanckie. 

Do 1572 roku w świątyni odbywały się nabożeństwa zarówno protestanckie jak  i katolickie. Przez kolejne stulecia kościół służył głównie gminie luterańskiej, pomimo to w niektóre święta w bazylice mogli modlić się również katolicy. Zgodnie z wytycznymi Lutra, ściany do tej pory pokryte bogatymi polichromiami zostały zamalowane na biało, aby świątynia była mniej strojna i bogata. Ściany bazyliki pozostały białe do dnia dzisiejszego, przez co jej wnętrze przez wielu jest odbierane jako zimne i przytłaczające (kubatura świątyni to  155 000 m3 a powierzchnia wynosi 5000 m2). Świątynia została wzbogacona przez gdańską szlachtę licznymi dziełami sztuki, które świadczyły o bogactwie i potędze Gdańszczan, a także o ich pobożności i nabożeństwie do Matki Bożej. Od XIX wieku w świątyni przeprowadzano szereg prac renowacyjnych, które znacznie wzmocniły konstrukcje kościoła a szczególnie ogromnej wierzy zachodniej. 

W czasie II wojny światowej kościół mocno ucierpiał. Podczas ostrzału artyleryjskiego spłonął dach świątyni, runęło 40% jej sklepienia a w wyniku pożaru stopił się dzwon GRATIA DEI, który był w świątyni niemal od jej początków i ważył 5300 kg. Duża część wyposażenia została rozkradziona przez Niemców zajmujących Gdańsk. Podczas oblężenia bazyliki wielu Gdańszczan wynosiło z niej dzieła sztuki, które po zakończeniu wojny zwrócili na swoje miejsca. Niektóre zabytki z Gdańskiej fary trafiły do Muzeum Narodowego w Warszawie i są tam do dnia dzisiejszego. W 1946 roku, po zakończeniu wojny rozpoczęto odbudowę świątyni i jej odgruzowywanie. W 1945 roku bazylika przeszła w ręce katolików decyzją rady narodowej zwołanej specjalnie na tą okoliczność. 17.11.1955 poświęcono świątynię, pomimo dalej trwających prac renowacyjnych. W ich trakcie, kilka dni po wyświęceniu kościoła, odkryto fragmenty gotyckiej polichromii. W roku 1983 pokryto jednak ściany wapnem, ponieważ polichromie były znacznie zniszczone.  

 W 1965 roku gdańska fara została wyniesiona do godności bazyliki mniejszej a w 1982 roku kościół stał się kontrkatedrą. W 1979 roku staraniami proboszcza Stanisława Bogdanowicza udało się odzyskać sporą część zabytków, którą rozkradli Niemcy, znajdowały się one w jednym z Berlińskich muzeów. Jednym z najważniejszych dzieł sztuki znajdujących się w bazylice jest „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga, od kilku lat dzieło to przeniesiono jednak do gdańskiego muzeum, aby zapobiec jego korozji.